Patron szkoły

05-02-2013

„Trzeba rozrywać polskie rany,

żeby się nie zabliźniły błoną podłości”

Stefan Żeromski ( pseud .Maurycy Zych, Józef Katerla) urodził się w 1864r.w Strawczynie odległym o 12 kilometrów od Kielc.

Urodził się zatem w krainie Gór Świętokrzyskich , w patriotycznej szlacheckiej rodzinie. Jeśli chodzi o metrykę urodzenia – wiele mówiono o dacie 1 listopada jako nieprawdziwej. Biografowie szukali przyczyn późniejszego zgłoszenia urodzin dziecka . Stefan Żeromski wiedział od rodziców i bardzo konsekwentnie od młodości do końca życia podawał 14 października jako dzień swojego przyjścia na świat .Pewnie pan Wincenty celowo zgłosił narodzenie jedynaka później , chcąc synowi w przyszłości o rok odwlec służbę wojskową ( pobór związany był z datą 15 października ). Szczęśliwe dzieciństwo , które powracać będzie w wielu utworach pisarza , skończyło się zbyt szybko. Miał 14 lat , gdy umarła jego matka. Ojcowska dzierżawa zaczęła podupadać , młodszą siostrę pisarza przygarnęli dalecy krewni , starsza Olesia , sama opuściła dom – nie potrafiła nawiązać kontaktu z macochą.

Żeromski, uczeń kieleckiego gimnazjum , utrzymywał się z korepetycji i pracy guwernera – po śmierci ojca zdany był tylko na własne siły .

Choroba ( gruźlica odziedziczona po matce; matka pierwsza wprowadziła syna w świat literatury czytając chłopcu utwory romantycznych wieszczów) uniemożliwiła mu zdanie matury , nie mógł spełnić swojego marzenia o studiach medycznych. Próbował jeszcze kontynuować naukę w warszawskiej Szkole Weterynaryjnej , ale po dwóch latach musiał zrezygnować i z tego. Pracował jako prywatny nauczyciel . W Nałęczowie ( w domu Państwa Górskich ) poznał środowisko literatów , zaprzyjaźnił się z Bolesławem Prusem i spotkał młodą , pełną uroku wdowę , Oktawię Rodkiewiczową.

W 1892 r. dwudziestoośmioletni pisarz wyjechał do Szwajcarii, gdzie czekała na niego posada pomocnika bibliotekarza w Muzeum Polskim w Rapperswilu.

To była szczęśliwa odmiana losu – nie tylko zyskał stałą , choć skromną posadę , ale i troskliwą opiekę świeżo zaślubionej małżonki , Oktawii. Jego organizm potrzebował zmiany klimatu , a bardziej jeszcze – spokojnego trybu życia .Państwo Żeromscy spędzili w Szwajcarii cztery lata. Szwajcaria stanowiła od dawna spokojny azyl dla wszelkiego rodzaju emigrantów. Stefan powoli zyskiwał sobie uznanie jako pisarz .Jednak gruźlica zmuszała do ciągłych wyjazdów , a zaangażowanie w działalność rewolucyjną w 1905 roku zaowocowało prześladowaniami ze strony carskiej ochrony. Skomplikowały się także sprawy osobiste pisarza – po dwudziestu latach małżeństwa opuścił Oktawię i ożenił się po raz drugi.
W 1913 r .przyszła na świat córka Stefana Żeromskiego, Monika. Dręczyły go jednak wyrzuty sumienia z powodu syna Adasia, który bardzo przeżył rozstanie rodziców , a w sześć lat później, w wieku dziewiętnastu lat umarł na gruźlicę.

S. Żeromski po powrocie do kraju mieszkał w Nałęczowie , później w Warszawie ( był bibliotekarzem Biblioteki Zamoyskich ), Krakowie i Zakopanem. Był sławny, popularny, tworzył, brał czynny udział w życiu literackim :inicjator powstania i prezes Związku Zawodowego Literatów Polskich , założyciel polskiego Pen- Clubu ( 1922), uczestniczył w akcji plebiscytowej na Mazurach. Pod koniec życia otrzymał przywilej zamieszkania na Zamku Królewskim . Ale nawet ostatnie dni nie upłynęły mu spokojnie – prawicowa prasa nie mogła mu darować rewolucyjnej wymowy ostatniej powieści – ,, Przedwiośnia”. Umarł 20 listopada w Warszawie.

,, Puszcza jodłowa” była ostatnim dziełem Żeromskiego , ostatnim słowem pożegnania i miłości , przesłanym stronie ojczystej przez pisarza , z którego życie uchodziło coraz szybciej i nieuchronnie. Żeromski chorował już od wielu miesięcy .

W dniu 19 listopada , czując się wyjątkowo dobrze , udał się na spoczynek nieco później , niż to było w jego zwyczaju.

Po spokojnie spędzonej nocy obudził się nazajutrz około godziny 11:00 i zadzwonił na domowników .Weszła pani Anna Żeromska .Pisarz poprosił, aby odsłoniła rolety .Zanim zdołała to uczynić , usłyszała jęk i westchnienie . Śmierć nastąpiła gwałtownie , momentalnie , na anewryzm serca.

Stefan Żeromski budulec do swoich dzieł czerpał przede wszystkim z najbardziej własnych, osobistych doświadczeń życiowych.

Jego śmierci towarzyszyło przekonanie , że odszedł największy pisarz polski – pogrzeb stał się wielką manifestacją narodową.

Mówiono o Żeromskim , że budził miłość i nienawiść, ale nigdy obojętność. Zyskał sobie miano ,, cor cordium„, czyli ,, serce serc”.

Pisarz wydał m.in. : ,, Opowiadania” (1895), ,, Rozdziobią nas kruki, wrony”(1895),

Utwory powieściowe( m.in.,, O żołnierzu tułaczu”, ,,Promień”,1898), ,, Syzyfowe prace”( 1897), ,, Ludzie bezdomni”( 1899), ,, Popioły”( 1904), ,, Powieść o Udałym Walgierzu” ( 1905), ,,Echa leśne„( 1905), ,, Sen o szpadzie„( 1905), ,, Nagi bruk„( 1906), ,,Nokturn” ( 1907), ,,Słowo o bandosie” (1908), ,, Duma o hetmanie” ( 1908), ,, Dzieje grzechu” ( 1908), ,, Wierna rzeka„( 1912), ,, Uroda życia„( 1912), ,, Walka z szatanem„( 1916-1919),

,, Przedwiośnie„( 1924) ; dramaty:,, Róża„( 1909), ,, Sułkowski„(1910), ,, Ponad śniegbielszym się stanę„( 1921), ,,Turoń„( 1923), ,,Uciekła mi przepióreczka„( 1924), poematy prozą: ,, Wisła”( 1918), ,,Międzymorze„( 1924), ,,Puszcza jodłowa„(1925);

Pośmiertnie : Elegie i inne pisma literackie i społeczne( 1928), Dzienniki ( 1953-56).

Biografię przygotowała mgr Agnieszka Gruszka

Comments are closed.